Türkçe — Ses Bilgisi

Ses Bilgisi

Sözcüklere ek geldiğinde ortaya çıkan ses olaylarını inceler. Dördü sınavda sık sorulur.

1. Ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi)

Sonu p, ç, t, k ile biten sözcük ünlüyle başlayan ek alınca bu sesler b, c, d, g/ğ'ye döner. kitap → kitabı · ağaç → ağacı · kanat → kanadı · renk → rengi

2. Ünsüz benzeşmesi (sertleşme)

Sonu sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcüğe c, d, g ile başlayan ek gelirse ek sertleşir. seç + gi → seçki · iş + de → işte · kitap + cı → kitapçı

3. Ünlü düşmesi (hece düşmesi)

İki heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek alınca ikinci hecedeki dar ünlü düşer. burun → burnu · ağız → ağzı · oğul → oğlu

4. Ünlü daralması

a, e ile biten fiiller -yor eki alınca bu ünlüler ı, i, u, ü'ye daralır. başla + yor → başlıyor · bekle + yor → bekliyor

Sık yapılan hata

Yumuşama ile benzeşme karıştırılır. Yumuşamada sözcüğün sonu değişir, benzeşmede ekin başı değişir.

İpucu: Önce ekin ünlüyle mi ünsüzle mi başladığına bak; ünlüyle başlıyorsa yumuşama/düşme, ünsüzle başlıyorsa benzeşme ara.

🧠 Kodlama / Hatırlatma

Yumuşama mı benzeşme mi? — NEREDE değişiyor?

• YUmuşama → değişim sözcüğün SONUNDA: kitap → kitabı
• BEnzeşme → değişim EKİN BAŞINDA: seç + gi → seçki

Yumuşayan dörtlü: p·ç·t·k → b·c·d·g/ğ Kodla: "Pazar Çayının Tadı Kaçtı" → p · ç · t · k sırasıyla.

Sertleştiren harfler — FıSTıKÇI ŞAHAP: f, s, t, k, ç, ş, h, p. Sözcük bu harflerle bitiyorsa ek sertleşir.

Daralma: yalnız a/e + -yor buluşmasında olur: başla-yor → başlıyor.